Nguyễn Khải - một ngòi bút nổi bật ở “tính vấn đề”
Năm 1995, khi Nhìn lại những trang viết của mình Nguyễn Khải vẫn mong muốn viết khác trước, bởi ông cho rằng: “Nghệ thuật đích thực phải là nhu cầu cấp thiết từ bên trong, từ ngọn lửa bùng cháy từ bên trong. Và khi nó đã phá ra được một cửa để câu chữ, hình ảnh, cách bố cục tràn ngập trên trang giấy thì chính người sinh thành ra nó cũng không biết là mới, là lạ, là đẹp, chỉ thấy phải như thế, bắt buộc là như...
Hẹn ước
Chẳng đợi đến kiếp sau
Mình cắm rễ trần vào sâu lòng đất nứt
Cứ dầm dề ngập úng
Cứ rạc người hong bấc cuối thu
Vạt phù sa tươm máu
Vẫn siết chặt tay
Hẹn nhau.
Về làng
Tôi về tìm lại bến sông
Ngày xưa tôi đã đợi trông một người
Làng tôi nay khác xưa rồi
Chẳng còn dáng cũ từ hồi tôi xa
Có những cung đường sau chiến tranh
Các anh các chị nằm đây
Xa quê mấy trăm cây số
Những nấm mộ lặng im
Không đòi ai thắp hương
Không đòi ai xây tượng đài Tổ quốc ghi công
Không nói được lời nào
Lau mộ cho các anh các chị
Những nén hương chúng tôi khấn lạy
Có những cung đường sau chiến tranh như thế!
Ăn cơm niêu ở Vinh
Bưng bát cơm lên nhớ mẹ ngày xưa
đũa cả bắc ngang ký ức
cơm nhà ta nấu trong nồi đất
mẹ xới đầy cho con
như thế này; trước một ngày đầy nắng
cách đó không xa
ngay trước cú nhảy vọt của con tắc kè đầu lửa
những đốm hoa mào gà nức nở
cái bóng của người vừa rời đi làm rơi ra thứ nỗi buồn chật chội
trước một ngày đầy nắng
Sau những ngày bão lũ
Tôi thấy dòng sông chảy mê man,
trên cánh đồng đã gặt trống,
tiếng ếch nhái kêu rền,
những đốm lửa cháy lập lòe từ lốp xe đạp
trong đó có tôi đang cầm giỏ đựng cá,
dần nhòe đi những đường chân trời
trong những ngày mưa gió thật nhiều,
các anh về làm ấm lại xóm làng
và gió thổi phủ lên những ngôi mộ cỏ lau và tiếng chim
chóp quạch gọi tôi về,
nước mắt của...
Không đề I; Rặng buồn
Một rặng buồn rũ theo ta mải miết
Trời quá xanh
Nắng quá trong
Tìm một hạt sương ta tìm một hạt
Chiều chiều
Chiều chiều mặt trời kiên nhẫn lăn vòng chậm rãi
Những ráng vàng lững thững vương qua mặt nước
Chiếc phao im lìm bất động
Ông ngồi đấy
Như pho tượng in vào nền trời xanh...
Tắm tiên
Em đừng hát
Để da trắng dưới nắng ngần lên tiếng hát
Em đừng múa
Để áng tóc vờn suối múa thay
Hoa nguyệt quế trong đêm
Đêm nay sương phủ sớm
Ưu tư rỏ hạt
Hoa như trăng hồi cung
Cung điện vô tình
Dẫu chia ly
Dẫu thành truyền thuyết
Vườn đêm nay phủ bạc
Dẫu gì nhân thế
