Nguyễn Khải - một ngòi bút nổi bật ở “tính vấn đề”
Năm 1995, khi Nhìn lại những trang viết của mình Nguyễn Khải vẫn mong muốn viết khác trước, bởi ông cho rằng: “Nghệ thuật đích thực phải là nhu cầu cấp thiết từ bên trong, từ ngọn lửa bùng cháy từ bên trong. Và khi nó đã phá ra được một cửa để câu chữ, hình ảnh, cách bố cục tràn ngập trên trang giấy thì chính người sinh thành ra nó cũng không biết là mới, là lạ, là đẹp, chỉ thấy phải như thế, bắt buộc là như...
Em bé Đồng Hới; Em bé và biển cả
Em bé thủ thỉ kể
Về ước mơ bay xa
Muốn rời khỏi ngôi nhà
Một ngày không có biển
Sóng vỗ về lưu luyến
Biển sẽ mãi ở bên
Gửi con sóng dịu êm
Nằm trong trái tim nhỏ.
Ông Giăng đi đâu
Vừa tròn trịa đấy
Cứ hao khuyết dần
Trái bưởi ai gọt
Mỗi ngày bé hơn
Sau mưa
con chuồn ớt soi mình vào giọt nước
ngỡ tia nắng là vầng mặt trời ngái ngủ
ngọn cỏ đu đưa đu đưa
gió khoe điệu cười hoang dã
Cá nhỏ
này cá nhỏ da nâu trên sóng
có biết không biển thu hết gió rồi
biển kìm lấy đưa sóng về chặng cuối
ngược dòng cá nhỏ rơi rơi.
Kìa kìa; Gió kêu
Kìa kìa cái nắng cuối chiều
vạt cô von lại, vạt thiêu xác ngày
kìa kìa đọn gió lây rây
lọn mây lắt lẻo, lọn gày khói lam
Trôi ngược về anh
Đò… ơi…
lồng ngực em
hay cánh buồm
căng gió
trôi ngược về anh
nơi không chia nhánh cướp dòng
nơi bến bờ neo đậu hoàng hôn.
Dòng sông bên tôi; Hoàng hôn bên sông
Nửa chảy em hóa dại khờ
Để đôi mắt biếc bây giờ quầng sâu
Để làn môi thắm úa màu
Em miệt mài chảy
Qua cầu thế nhân
Áo cơm cái nợ trăm năm
Chồng con cái nợ làm thân gái lành
Em chảy qua thác qua ghềnh
Chảy qua giấc ngủ
Hóa thành chiêm bao
Em tất tưởi
Em nôn nao
Mải mê em chảy, vì sao chẳng dừng
Hương đất quê nhà
Cho dẫu ta đi khắp chốn xa
hương đất mang theo bóng quê nhà
như ngọn gió chiều trong ký ức
thổi đầy lên những mùa vắng xa
Cây vú sữa trong vườn
Rồi cây lớn lên cùng con
Đơm bông ra quả chi chít trên cành chen lá
Cùng con đi qua tháng ngày vất vả
Trong cơn đói lả
Những quả chín ứa mật như dòng sữa mẹ thơm lừng
Nhớ Quảng Bình; Âm vang bản hùng ca trên sông nước
Về Quảng Bình đi tìm em
Ai rót Nhật Lệ vào tôi?
Cúi xuống bến sông Gianh mà uống
Mặn xót môi bi tráng một thời
Một câu thơ lay Lũy Thầy âm vang hồn lịch sử
Một câu thơ chạm Vũng Chùa gặp sóng cồn lên tư lự
Bóng Người tạc vào mây trắng ngàn năm...
