Nguyễn Khải - một ngòi bút nổi bật ở “tính vấn đề”
Năm 1995, khi Nhìn lại những trang viết của mình Nguyễn Khải vẫn mong muốn viết khác trước, bởi ông cho rằng: “Nghệ thuật đích thực phải là nhu cầu cấp thiết từ bên trong, từ ngọn lửa bùng cháy từ bên trong. Và khi nó đã phá ra được một cửa để câu chữ, hình ảnh, cách bố cục tràn ngập trên trang giấy thì chính người sinh thành ra nó cũng không biết là mới, là lạ, là đẹp, chỉ thấy phải như thế, bắt buộc là như...
Mắt biển
Chẳng ngủ đâu
Đêm nay và còn bao đêm nữa
Chúng tôi ngồi trên boong tàu canh sóng
Canh nắng canh mưa canh gió
Canh bình yên
Ôi dễ gì tình yêu gọi được tên
Anh xin làm người đưa thư thay chim trời cá biển
hình như tôi đã; nửa anh và nửa em
quê hương ôm tôi trong cánh diều chao liệng
mở ra trang sách
làn mây chớp trắng trên đầu
ngôi sao cúc áo vẫn cài lên vòm cao xanh thuở trước
giọt nước mắt khóc người thân nằm xuống sau cồn cát khô rang
hình như tôi đã gọi hai tiếng mẹ ơi ...
Đêm - thêm một bài thơ cho mẹ; Lời cỏ
đêm là nụ cười chú bò khoang bến trú
bên kia sông tháp chuông Ba Cồn* vọng nghiêng
quả khế trên cao lúc lắc chín vàng
mẹ ngồi khuấy nồi bánh đúc
giữa nhiều chiều mưa nắng
gió lay lá chuối mùi quê
con chó vện nhà ai khóc mớ
chiều hôm
Hến làng Mai
Chị gánh đôi thúng
Rao khắp đường xa
Bước qua góc chợ
Bán mùa hến quê
Vẽ đêm
Tháng ngày xa như tiếng chuông cập đến
gõ vào ta nhịp đập cẩn tin
đi qua những phố không đèn
đợi một ban mai chầm chậm sáng
Ngày em về với má; Tái sinh
ngõ nhỏ da diết mùa
xuyến chi vẫy chào
sông quê mang theo lời ru à ơi
soi tiếng khóc đầu đời
hàng cau cúi xuống mặt ao
thời gian khoác vội tiếng cu gù
đơm thơm quạnh quẽ
Đừng quên; Làng ta muôn đời vẫn thế
Làng ta muôn đời vẫn thế
Ăn tục ngữ uống ca dao
Miếng trầu trao nhau
Sâu đậm tình cha nghĩa mẹ
Làng ta muôn đời vẫn thế
Bình nhiên lặng lẽ chẳng khoe mình
Sông cũng máu và trăng cũng máu
Hóa thành mây thành những bàn tay ôm Tổ quốc yên bình
Tiếng chèo mẹ vung; Con thuyền không số
Con thuyền không số
Đậu bên bờ Gianh
Đạn cày loang lổ
Nhức nhối đầu ghềnh…
Bao nhiêu số phận
Gắn với con thuyền?
Bao nhiêu máu đổ
Cho đời bình yên?
Sông tơi bời mà trôi…; Ngày dài
mà sông vẫn xanh thế
Quảng Trị bong gió Lào
mà em vẫn giòn thế
giọng ngọt như chè quê
tô cháo canh ngày nắng
ớt đỏ như môi người
Ái Tử ngày nhớ mẹ
đường Chín tràn mây bay
Trong công viên Nhật lệ
Người xưa cảnh cũ còn đâu
Dòng sông cất giấu tình đầu nơi mô
Công viên một thoáng mộng mơ
Dã tràng xe cát lên bờ tìm nhau…
