(Bấm vào đây để Đọc tập thơ của tác giả Nguyễn Văn Trình tại tủ sách Tạp chí Nhật Lệ)
Tính đến nay, nhà thơ Nguyễn Văn Trình đã xuất bản được bốn tập thơ in riêng: “Mây trắng bên trời”, NXB Thuận Hóa năm 2011; “Nắng chiêm bao”, NXB Hội Nhà văn năm 2019; “Bóng chiều rơi”, NXB Hội Nhà văn năm 2022; và “Thôi đành rong rêu”, NXB Thuận Hóa năm 2024. Bên cạnh đó, anh còn có rất nhiều bài thơ in chung trong các tuyển tập văn học địa phương, của Trường Đại học sư phạm Huế, và hàng trăm bài thơ đăng trên các trang web, các báo, tạp chí của địa phương và trung ương.
Thơ Nguyễn Văn Trình là một
trong những giọng thơ tiêu biểu của thơ ca miền Trung - Quảng Trị với cảm thức
sâu sắc về quê hương đất nước, về đời sống con người Quảng Trị - vùng đất gắn
liền với lịch sử chiến tranh, khát vọng hòa bình và cả những nỗi đợi chờ của
người miền Trung, nơi sở hữu một truyền thống thơ ca sôi động và có sức lan tỏa
rộng rãi. Nhiều nhà thơ sinh ra và lớn lên ở nơi đây đã dệt nên bức tranh thơ
ca mang đậm bản sắc quê hương, trong đó có nhà thơ Nguyễn Văn Trình đã để lại
những dấu ấn đáng ghi nhận của thơ ca đương đại Quảng Trị nói riêng và cả nước
nói chung, từ mảnh đất này - mảnh đất của thi ca và lịch sử.
Cội nguồn cảm hứng trong thơ
Nguyễn Văn Trình là quê hương, là ký ức và thiên nhiên Quảng Trị. Sinh sống và
sáng tác chủ yếu ở quê hương, nên tâm hồn nhà thơ Nguyễn Văn Trình luôn thấm
đượm tình quê hương sâu nặng, gắn bó với từng cảnh vật mộc mạc như: Dòng sông,
bờ tre, giếng nước và tuổi thơ nơi làng quê chân chất. Đó cũng là một mảng đề
tài lớn trong thơ Nguyễn Văn Trình. Quê hương không chỉ là yếu tố địa lý mà còn
là ký ức, là “nơi trú ngụ” cho cảm
xúc và tư tưởng thơ ca, tiêu biểu cho mảng thơ này có một số bài thơ như: “Thẫn thờ chốn quê, Chiều trên sông quê, Hồn
quê, Thương hoài giếng quê, Mãi bờ tre
xanh...” đã chuyển tải chân thực và tha thiết tình yêu quê hương qua những
gam màu ngôn từ giản dị, mộc mạc mà giàu cảm xúc, giàu nhạc điệu. Trong bài: “Chiều trên sông quê”, nhà thơ viết: “Vãn
chiều ghé bến sông quê / Ngắm con đò
nhỏ xuôi về cuối sông / Mênh mông
năm tháng ngái trông / Nô đùa lũ trẻ
dưới sông trưa hè...” Những hình
ảnh bình dị như: “Con đò, dòng sông, lũ
trẻ nô đùa”… đã gợi lên bức tranh miền quê thanh bình, giàu âm thanh màu
sắc thiên nhiên và ẩn chứa trong đó là nỗi niềm man mác, hoài cổ. Đây là điểm
khác biệt của thơ Nguyễn Văn Trình so với một số xu hướng thơ đô thị đương
thời. Nguyễn Văn Trình hướng về những giá trị bình dị nhất của đời sống nông
thôn, để từ đó đi đến sự chiêm nghiệm sâu sắc về ký ức và sự tồn tại của con
người.
Ngôn ngữ trong thơ của Nguyễn Văn Trình hiện
đại mà vẫn giữ được sự gần gũi, phong cách thơ của ông cũng vậy, không rập
khuôn máy móc theo chuẩn mực cổ điển, hay thậm chí không lặp lại các thủ pháp nghệ
thuật phức tạp, rối rắm, khó cảm nhận của một số xu hướng thơ đương thời. Thơ
Nguyễn Văn Trình sử dụng ngôn ngữ giàu tính sáng tạo linh hoạt, bình dị mộc mạc
dễ cảm nhưng giàu hình ảnh gợi liên tưởng sâu sắc, nhịp điệu thơ đầy biến hóa
nhẹ nhàng nên khiến lời thơ vang vọng như giai điệu thân thuộc của đời sống làng
quê thường nhật của con người: “Vẳng nghe
sông hát lời quê / Về đây tìm lại đam mê một thời...” (Chiều trên sông quê) cách nhà thơ kể
chuyện bằng thơ không dừng lại ở việc mô tả, mà còn khai mở chiều sâu cảm xúc,
dẫn dắt người đọc bước vào thế giới nội tâm đầy hoài niệm, suy tư về thời gian,
thân phận con người. Nhờ vậy, thơ Nguyễn Văn Trình vừa biểu đạt được cảm thức
cá nhân, vừa phản ánh được những biểu hiện chung của cộng đồng miền Trung sau
chiến tranh, cả trong thời bình xây dựng và hội nhập.
Thơ Nguyễn Văn Trình trong
dòng chảy văn học đương đại là tiếng nói Quảng Trị góp phần “bản địa hóa” thơ ca đương đại. Trong bản
đồ văn học đương đại Việt Nam vẫn tồn tại sự phân biệt khá rõ văn học vùng miền
với những thế mạnh riêng. Chẳng hạn như thơ đô thị thường tập trung vào những
trải nghiệm hiện tại, bản ngã cá nhân, thơ miền núi và các vùng nông thôn đồng
bằng Bắc bộ tập trung vào những biến động, sự thay đổi nội tại của các vùng quê,
còn thơ miền Trung - Quảng Trị thường gắn với lịch sử chiến tranh khốc liệt,
nỗi nhớ quê nhà và nỗi trăn trở về cuộc sống... Trong bối cảnh chung ấy, thơ
Nguyễn Văn Trình là một tiếng nói đại diện cho văn học đương đại Quảng Trị.
Đồng thời góp phần làm phong phú thêm “bản
sắc vùng miền” trong tổng thể văn học đương đại Việt Nam. Không chỉ đơn
thuần là thơ trữ tình, thi phẩm của Nguyễn Văn Trình còn như một bản nhật ký
bằng thơ ghi chép lại nhịp sống và giá trị tinh thần thiêng liêng của cả cộng
đồng. Điều này đặt Nguyễn Văn Trình trong dòng chảy tiếp nối những nhà thơ vừa
chân chất, mộc mạc vừa hiện đại mới mẻ, sử dụng thơ ca như tiếng nói gắn liền
với đời sống thôn quê, song vẫn mang hơi thở đương đại hội nhập, sâu sắc. Bài
thơ: “Phiên chợ ngày cuối năm” là một
minh chứng: “Phiên chợ ngày cuối năm vội
vã / Xôn xao người bán người mua / Náo nức người đi chợ tết / Mẹ già lụm đụm tay xách nách mang / Thương con thương cháu / Sắm sửa đủ đầy, đợi Tết đoàn viên / Ông già đeo đôi mục kỉnh / Nheo nheo nhìn ngắm cành đào / Ước ao có cành cắm Tết / ... / Mấy đứa trẻ lon ton theo mẹ /
Mong sao có được mang về, món quà đồ chơi bằng nhựa / Tay kiếm cung, múa cùng những đứa bạn xóm giềng / Bày trò trận giả...”
Thơ Nguyễn Văn Trình còn là tiếng nói giao
thoa giữa truyền thống và hiện đại, địa phương và toàn quốc. Thơ đương đại Việt
Nam không chỉ có thơ viết về đô thị, mà còn cần có những giọng điệu thơ, như
thơ của Nguyễn Văn Trình để cân bằng bức tranh thơ ca. Âm hưởng miền quê, tần
số cảm xúc đời thường, sự giản dị mà sâu sắc trong phong cách thơ của Nguyễn
Văn Trình vừa tiếp nối truyền thống văn học dân gian Việt Nam - vốn gần gũi với
nhạc điệu ca dao, vừa đáp ứng được nhu cầu thẩm mỹ đa dạng của độc giả hiện đại,
vừa thể hiện sự tìm tòi về cội nguồn, về ký ức và về tình yêu quê hương đất
nước trong thời đại mới. Bài thơ “Hồn quê”
của Nguyễn Văn Trình là một trong những bài thơ tiêu biểu nói về tình yêu quê
hương, làng nước sâu sắc: “Chiều quê gió
thổi vi vu / Cánh diều bay bổng đưa
ru ngọn nồm / Chòm mây tím nhẹ chiều
hôm / Đường làng cốm mới hoàng hôn
chớm hè / Bước chân dạo dưới hàng
tre / Mà nghe sâu lắng tiếng ve tự
tình / Quê hương cảnh đẹp lung linh / Rộn ràng cảm xúc nặng tình trước
sau...”
Trong tổng thể văn học
đương đại Việt Nam, thơ Nguyễn Văn Trình không chỉ phản ánh quê hương, mà còn
là sự đại diện cho cách tiếp cận thơ ca từ tâm hồn con người Quảng Trị vừa
riêng biệt vừa có giá trị phổ quát. Điều này giúp thơ Nguyễn Văn Trình có được
sự ghi nhận không chỉ có ở những những người yêu thơ và giới nghiên cứu phê
bình văn học ở Quảng trị, mà còn có trong giới nghiên cứu phê bình văn học cả
nước, nhằm góp phần vào dòng chảy phát triển sáng tạo không ngừng nghỉ của thơ ca
Việt Nam đương đại.
Có thể khẳng định rằng: Nhà thơ Nguyễn Văn
Trình đã xây dựng được cho mình một phong cách thơ ca riêng khác, đậm nét quê
hương, đã góp phần làm phong phú thêm sắc màu của thơ ca đương đại Quảng Trị
nói riêng và thơ ca cả nước nói chung. Nhà thơ Nguyễn Văn Trình đã kết hợp cảm
xúc cá nhân với những giá trị chung của cộng đồng, đưa những trải nghiệm về
mảnh đất con người Quảng Trị - Miền Trung vào thơ ca trong bối cảnh hiện đại,
bình dị mà sâu sắc. Vị trí của thơ Nguyễn Văn Trình trong văn học đương đại
Việt Nam không phải là sự “nổi loạn”
về hình thức, cầu kỳ rối rắm về nội dung câu chữ, hay cố tạo sự khác biệt về
bút pháp nghệ thuật như một số tác giả khác, mà nằm ở sự chân thành, gần gũi và
giàu chiều sâu cảm xúc nội tâm và sự trải nghiện cá nhân của nhà thơ. Thơ
Nguyễn Văn Trình đã tiếp nối và làm phong phú thêm những giá trị thơ ca truyền
thống, khi tiếp xúc với đời sống hiện đại. Điều đó đã tạo nên một góc nhìn thơ
ca riêng khác, giản dị, ấn tượng mà bất kỳ độc giả nào khi bước vào thế giới
thơ của Nguyễn Văn Trình đều cảm nhận được sự rung động sâu sắc tâm hồn mình mà
thơ ca đã mang lại.
L.Đ
